Wspomnienia Eryki Jensen

Drogi Andrzeju, cieszę się, że zapytałeś mnie o dzieciństwo i wspomnienia z Trzebieży, ponieważ miałam pretekst aby zapisać, wydrukować i zebrać to, a nawet dać kopie znajomym, ponieważ oni nie mają o niczym pojęcia ! I w końcu, mój syn i moje wnuki kiedyś może to przeczytają. Pisałam tak, jak bym mówiła, bez żadnej konkretnej edycji.

Dzieciństwo

Z powodów biznesowych zdecydowali się przeprowadzić do Dużej Trzebieży. Przenieśliśmy się do małego domku w pobliżu portu. Zaraz obok teraźniejszego kapitanatu, dawniej rezydencji Pana Trettina. Mój ojciec wybudował drewniany dom, w którym były 2 pokoje. Jeden był szewskim warsztatem naprawczym, a drugi był sklepem obuwniczym, mieścił się on na ulicy Neuwarpstr. (ul. WOP), zaraz obok olbrzymiego domu (dawny młyn) Pani Lemke.

Naprzeciwko naszego domu w porcie, pamiętam masę ściętych z lasu drzew przygotowanych do zwodowania, do Feldmuehle (papierni Skolwin) w pobliżu Szczecina.

To było dla nas dzieci wspaniałe miejsce do zabawy. Skakaliśmy z jednego drzewa na kolejne, czasami się jednak kaleczyliśmy spadając z tych właśnie drzew. W parku obok portu odbywały się często festiwale dla dzieci, takie jak festiwal majówkowy. Z tego co pamiętam odbyła się np. parada lamp, z małymi świeczkami wewnątrz tych lamp.
Jedna z moich przyjaciółek mieszkała naprzeciwko sklepu mojego ojca (zaraz obok obecnej księgarni). Jej rodzice mieli olbrzymie gospodarstwo i wiele zwierząt. Bawiłyśmy się na polach, które były przepełnione pięknymi kwiatami. Z drugiej strony ulicy Hindenburgstrasse (Kościuszki) mieszkała moja druga przyjaciółka. Co roku na szczycie stodoły było bocianie gniazdo, po południowej stronie jej domu ( w kierunku Szczecina) znajdowała się olbrzymia łąka. W zimie ten teren zawsze był zalewany i zamarzał. Każdy jeździł na łyżwach po olbrzymim terenie, a szczególnie podczas pełni księżyca, to było po prostu niebo. Naprzeciwko nas w wielkim budynku mieszkała rodzina Prinz. Zdjęcie z dziećmi na sankach - starsza dziewczyna z dzieckiem to Inge Prinz i jej malutka siostrzyczka.

Jeśli chodzi o zabawki, to miałam jedną lalkę, która potrafiła otwierać i zamykać oczy. Każdego Bożego Narodzenia moja mama szyła dla niej nową sukienkę i naprawiała oczy, które wpadały do wnętrza jej głowy. Nie pamiętam, aby moi przyjaciele mieli zabawki, oprócz jednego kolegi, który również mieszkał blisko portu. Pamiętam miał zestaw kolejowy. Tym pociągiem bawiliśmy się pod jego kuchennym stołem, u niego w domu.

Pamiętam, że w porcie, pewna kobieta wywieszała swoje pranie. Był również mały prom kursujący do Stepnicy.

Port - przystań pasażerska

Podróże promem do Szczecina i do Świnoujścia były zawsze dobrą zabawą. Moi rodzice często pływali tym promem do Szczecina, ponieważ tam zaopatrywali się w skórę i nowe zapasy produktów potrzebnych do szycia butów. Korzystając z wizyty w Szczecinie  szliśmy do UfaPalast. To było kino. Przed filmem jakiś człowiek grał na Wurlizer Organ i to było najpiękniejsze. Na górze znajdowała się kafejka, gdzie można było kupić kawę i ciastka, zawsze przygrywała jakaś kapela. Pewnego razu była tam kapela Ukraińska. Mój ojciec był bardzo szczęśliwy - mógł porozmawiać z muzykami. Odwiedzaliśmy też Hakenterrasse (obecne Wały Chrobrego), ogród wzdłuż portu w Szczecinie jak pamiętam obsiany był pięknymi kwiatami. Niedaleko  znajdował się rynek rybny.

W Trzebieży mieszkał jeszcze jeden Rosjanin, również tu przybył po rewolucji. Często go odwiedzaliśmy. Miał olbrzymi ogród za stacją kolejową, pomiędzy Neuwarpstr. (ul. WOP). i Hindenburgstr. (ul. Kościuszki). Zasadził masę drzewek owocowych i jarzyn, oraz posiadał ule. Dostawaliśmy od niego miód. Nie mam pojęcia jak potoczyły się jego losy.

W środku wioski była również stara piekarnia. Piekarz, którego widać jak stoi przed domem, pił alkohol na Małej Trzebieży  i kiedy wracał do domu, wpadł do małego strumyka przy drodze i utopił się. Moja mama negocjowała z wdową, Panią Kloss, aby odsprzedała ona ten dom rodzicom, aby mogli założyć sklep obuwniczy. Transakcja doszła do skutku, starsza kobieta miała zostać z nami i mieszkać na górze w olbrzymim pokoju, do tej pory, do kiedy będzie żyła. Później mój ojciec wyburzył olbrzymi piec kaflowy, aby zrobić pokoje. Mieszkaliśmy w kurzu, pyle i bałaganie. Przód na zewnątrz domu został przerobiony, sklep był po prawej stronie, a warsztat był w ogrodzie. Z tyłu domu 2 pokoje były niewykończone, a piwnica została wykopana. Poza kuchnią, warsztatem, sklepem oraz sypialnią, wszystko było zabałaganione. Niestety nie posiadam zdjęcia innego zdjęcia, mam tylko jedno bardzo stare.

Teraz, gdy mieliśmy własny dom, mieliśmy ogród z warzywami, kwiatami i zasadzonymi drzewkami wiśni. Mieliśmy świnie, kurczaki, indyki, kaczki i króliki. Świnia i kurczak były moimi pupilami. Indyk atakował każdego wchodzącego do naszego ogródka, jeśli nie znał tej osoby. 

Warsztat szewski, późniejsze miejsce zabaw.

Drewniany domek, dawniej sklep, został przetransportowany przez konie i toczących się na kłodach do naszego ogrodu. Na strychu tego domu moi rodzice magazynowali buty, które nie były na ten sezon. Reszta domu była moim prywatnym przedszkolem. Bardzo często wracam myślami do tego raju. Nawet zbudowałam mały domek dla mojego syna w moim ogrodzie w Ann Arbor, Michigan w takim samym stylu.

Pewnego razu moja matka, wracając ze Szczecina kupiła mi wózek dla mojej lalki. Sytuacja ekonomiczna się zmieniła. Mój ojciec był wspaniałym szewcem i ludzie z okolicznych wiosek przywozili do niego buty do naprawy. Kupił nowe i szybkie maszyny, ponieważ reperował wszystkie buty dla szkoły marynarskiej w Trzebieży. Ludzie z Hintersee przyjeżdżali na rowerach, aby odwiedzić nasz sklep. Często chodziliśmy na Herzberg, aby zjeżdżać z tamtej wysokiej górki.

 Pamiętam ze to było niebezpieczne. Chodziliśmy do lasu na jagody, maliny i szukać grzybów, tych żółtych. One były takie smaczne. Oczywiście plaża była największą atrakcja, i bardzo często chodziłam całkiem sama poprzez łąki, tam była ścieżka na plaże. Kiedy pomyśle o tym, jak to wtedy było,  żadnej przestępczości, nie trzeba było zamykać drzwi, policja nie miała pracy, ludzie byli po prostu rybakami i rolnikami, i ciężko pracowali, nikt nie próbował oszukiwać. 

Poszłam do szkoły, gdy miałam 6 lat. Dostałam duża piękną torbę z cukierkami, myślę ze to miało ułatwić rozłąkę z matka. Szkoła była w porządku, ale czułam, ze nauczyciele nie za bardzo mnie lubili. Byłam zaskoczona, że moja wychowawczyni w czwartej klasie, Pani Joeks, zasugerowała mojej matce przepisanie mnie do szkoły średniej w Policach. Mój ojciec był temu przeciwny, nawet wycofał  stamtąd moje podanie. 

Szkoła - obecnie M.O.W.  ul. Szkolna

Wojna

 Moje „szczęśliwe czasy w Trzebieży” były teraz nawet smutniejsze, jako że mój ojciec miewał ataki paniki spowodowane wojna, i zdecydował, ze potrzebuje więcej zabawy w swoim życiu. Mówił ze do tej pory w życiu nie miał jeszcze porządnej zabawy. Wiec podróżował pociągiem do Polic, do Szczecina i odwiedzał „łatwe kobiety”. Najpierw sprowadził do domu brunetkę, ale później przyprowadził blondynkę, z która wprowadził się do domu. Moja matka została wyrzucona i jedyne miejsce, w którym mogła mieszkać to był mały pokoik na poddaszu. Moja matka nie miała prawa obsługiwać sklepu, wiec nie miała pieniędzy. Ta blondynka była 24 letnią wdowa po żołnierzu niemieckim z Polic, która urodziła córkę na pięć tygodni przed jego aresztowaniem. Mój ojciec w tym czasie miał 42 lata. Matka zarabiała naprawiając i szyjąc mundury na Malej Trzebieży, a kiedy przyjeżdżałam ja odwiedzić, odwiedzałam ja w małym pokoiku na górze. Ojciec się do mnie nie odzywał. Niemiecki rząd nic nie zrobił, aby pomoc mojej matce.

Rosyjski front był coraz bliżej i bliżej. Dla nas dzieci był rozkaz, że wszystkie dzieci powinny być ewakuowane na zachód, nikt nie powinien wracać do domu. Ja nie posłuchałam tego rozkazu, i chciałam jechać do domu do mamy. Pojechałam pociągiem do Szczecina. Na dworcu był napis, że pociąg do Trzebieży został odwołany. NIE MOGŁAM W TO UWIERZYĆ. Na stacji w Szczecinie, panował chaos, ciągle przejeżdżały pociągi, biegające pielęgniarki Czerwonego Krzyża w gumowych, zakrwawionych fartuchach i transportowani ranni żołnierze. I ja tam stałam. Było bardzo zimno i musiałam iść do ubikacji, ale tego nie zrobiłam, bo w każdym momencie mógł nadjechać pociąg do Trzebieży! Żaden jednak nie przyjechał. Pęcherz nie wytrzymał, i „woda” zamarzła w moich długich ciężkich spodniach. Teraz miałam dodatkowy problem. W tej mojej beznadziejności, wyszłam z dworca Hauptbanhof Stettin (Szczecin Główny) i poszłam na ulice, usiadłam na krawężniku i rozpłakałam się.

W tym samym miejscu po 58 latach

I wtedy poczułam dłoń na moim ramieniu, i glos, który zapytał „dlaczego płaczesz „ To był niemiecki żołnierz. Opowiedziałam mu moja historie, moje niewykonanie rozkazu, i to że nie mam powrotu do domu. Poczym on powiedział mi, że on i kilku innych żołnierzy jadą ciężarówką do Trzebieży, aby uciec łodzią, więc mogą mnie zabrać. Zastanawiam się, co stało się dezerterującym żołnierzom. W każdym bądź razie, o 3:00 nad ranem byłam znowu z moja matka. Ona właśnie na mnie czekała! Kolejnego ranka złapałyśmy „ostatni odjeżdżający pociąg” Niestety, pociąg był przepełniony, tylko jeden przedział był pusty, ponieważ okna były powybijane i było bardzo zimno.

Hauptbanhof Stettin - Dworzec Główny w Szczecinie

Drogi Andrzeju, nie wspominałam, że mój ojciec wniósł wniosek o rozwód z moją matką w Oberlandgericht w Szczecinie. Nazistowski rząd cofnął przydział pieniędzy dla mnie i dla matki. Jako że w 1944 roku większość pracowników, oraz personel sądowy uciekło na zachód, matka otrzymała list, w którym napisano, iż ze względów na różnice pochodzenia małżeństwo dobiegło końca. Mnie oddano matce, podział majątku miał się odbyć po wojnie. Rozwód był niekompletny. Również nie wspomniałam, że na długo zanim wyjechaliśmy, transporty ludzi ze wschodu przybywały przez Odrę. Byli przywożeni promami, oraz wieloma łodziami ze wschodniej strony do Trzebieży, i siedzieli na ziemi  w porcie, oraz w parku, do czasu kiedy zostali przetransportowani dalej ciężarówkami. Pochodzili z dalekiej Rosji, Polski, Czechosłowacji i tak dalej.

Miałam przyjaciółkę, która przybyła z Ukrainy niemieckimi ciężarówkami na zachód Niemiec. Patrzyłyśmy na to nieszczęście, do póki pewnego dnia, nie nadeszła nasza kolej. Pielęgniarka czerwonego krzyża, która mieszkała na przeciwko nas, powiedziała mi, że zmarło dziecko. Matka dziecka nie miała czasu aby je pochować, więc ją poprosiła aby to ona zrobiła to za nią. A tak przy okazji, obok nas znajdował się ratusz miejski Trzebieży (obecnie stara szkoła), urząd nazistowski, na dole w tym budynku znajdowały się magazyny z ubraniami, oraz innymi dobrami. 

Stara szkoła, przed wojna dom handlowy.

Wszystko było racjonowane, nic nie można było kupić. Kolejna posiadłość obok nas należała do nadleśnictwa (budynek Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego - już nie istnieje). Mieli bardzo interesujący dom i piękny ogród. Zajmowali się leśnictwem. Na skos od nas był dom (obecnie przedszkole) naszego doktora, który nazywał się Menzel (po wojnie leczył pierwszych trzebieskich osadników). Dom był piękny wewnątrz a ze zewnątrz w ogrodzie rosły piękne kwiaty. Żona doktora nie mogła sobie poradzić z nadchodzącymi zmianami, zwariowała, poczym zmarła.

Przedszkole, tuz po wojnie była to jedna z siedzib Wojsk Ochrony Pogranicza

Zbliżał się front, wyjechaliśmy na zachód Niemiec.
Pociągi zabrały nas z wieloma przystankami do Szczecina, a stamtąd dalej na północ. W Ribniz wysiedliśmy z pociągu, ponieważ było za zimno. Zostaliśmy przetransportowani ciężarówkami do Wurstow/Fishland. Bardzo małej ładnej wioski. Dostałyśmy małe pomieszczenie z małym żelaznym piecykiem, abyśmy mogły się rozgrzać. Życie nie było takie złe. Szczerze mówiąc podobały mi się rowerowe przejażdżki poprzez Deich. Później Rosjanie podeszli bliżej. Nasze miasto wywiesiło białą flagę na wierzy kościoła, więc obyło się bez walk. Z olbrzymim hałasem, okrzykami do miasta wjechała armia radziecka (Mongoły) Zabarykadowałyśmy drzwi, ale i tak oczekiwałyśmy naszego końca. No i przyszli, sforsowali drzwi, szukali alkoholu i zegarków i wyszli. Nic nam się nie stało


(Przy okazji, znalazłam kilka dat. Żyłyśmy w Wurstow/Fishland od 12 mara 1945 roku do 13 maja, później nadszedł rozkaz, aby wracać do domu. Byłyśmy w drodze od 14 maja 1945 do 15 czerwca -  jeden miesiąc, później moja matka opadła z sił w Eggesin.)


Później przyszedł rozkaz zarejestrowania się. Stałyśmy w długiej kolejce. Ludzie jak my, którzy przybyli ze wschodu, musieli wracać z powrotem na pieszo. Więc o wyznaczonym czasie ruszyliśmy w podróż powrotną do Trzebieży. Lecz jak tylko opuściłyśmy dom z kilkoma rzeczami przewieszonymi przez rower, Rosjanie zabrali nam rower. Teraz większe pakunki musiałyśmy zostawić za sobą. Zabrałyśmy tylko to co mogłyśmy same unieść. Podróż do domu była wręcz nie do opisania. Widziałyśmy mnóstwo ludzi "wracających do domów". Dołączyłyśmy do powozu z końmi. Powiesiłyśmy bagaże po jego bokach i szłyśmy za nim. Wiele razy podjeżdżali do nas na koniach pijani Rosjanie z karabinami maszynowymi. Przeszukiwali nasze bagaże wewnątrz i na zewnątrz powozu i znowu odjeżdżali. To zawsze było przerażające doświadczenie, ponieważ nie miałyśmy pojęcia co im chodzi po głowie, zwłaszcza że większość z nich była pijana.


Myślę, że mniej więcej po 5 czy 7 dniach wędrówki, moja matka nie dała rady. Ogarnęła ją niechęć i była bardzo słaba. Na szczęście to była miejscowość Eggesin, gdzie matka miała ciotkę. To było jej rodzinne miasto. Rodzina nas przyjęła, przebywałyśmy tam około 6 tygodni, do momentu, w którym matka odzyskała siły na tyle, aby można było myśleć o powrocie do domu. Namówiłam ją na podróż do Muetzelburg (Myślibórz). Tam miałyśmy kilku przyjaciół. Nakarmili nas i kontynuowałyśmy podróż do Trzebieży. Po drodze widziałam masę krów stojących w wodzie. Potrzebowały być wydojone, były obolałe. Było również masę waliz z dobrymi ubraniami, a nawet plik pieniędzy leżący na poboczu drogi. To nauczyło mnie wartości rzeczy materialnych !

Sytuacja w naszym domu się nie zmieniła. Mój ojciec był w domu ze swoją 24 letnią kochanką, on sam miał 45 lat, a my znowu wprowadziłyśmy się do małego pokoju na poddaszu. W tym okresie mój ojciec był tłumaczem komendanta rosyjskiego. Pewnego dnia Rosjanin ze strzelbą wtargnął do domu i rozkazał mnie oraz mojej matce wyprowadzić się kompletnie. Dlaczego, nie mam pojęcia. Nie miałyśmy się gdzie podziać, ale znalazłyśmy miejsce do odpoczynku na strychu w stodole mojej przyjaciółki. Następnego dnia moja matka dostała pozwolenie od komendanta na zasiedlenie pomieszczeń, których dzierżawcy wyruszyli na zachód. Nie było najgorzej. Znalazłyśmy łóżka, które nadawały się do spania, ale musiałyśmy chodzić do lasu zbierać gałęzie, aby ogrzać pokój.

W tym czasie oczywiście nie było sklepów aby coś w nich kupić, i nie było jak poprosić innych ludzi o pomoc. Nie miałyśmy zapałek i musiałyśmy nosić rozżarzone węgle od sąsiada do sąsiada by rozpalić ogień w piecu. Nie miałyśmy również soli. Czasami miałyśmy szczęście i udawało nam się wybłagać jakąś rybę. A więc gotowałyśmy ją i jadłyśmy bez soli. Spróbujcie kiedyś. To było nasze jedzenie dzięki któremu przeżyłyśmy przez długi czas - ryba. Później Rosjanie zebrali ludzi do pracy.

Hotel Pflugrad, obecnie Miejski Ośrodek Kultury (MOK) ul. Portowa

Ja miałam sprzątać ulice i Hotel Pflugrad przy porcie. Armia niemiecka składowała mnóstwo rzeczy w głównej największej hali. Było tam dużo proszku do czyszczenia zębów dla armii. Później używałyśmy ryb i tego proszku, był różowy i ładnie pachniał, więc gotowałyśmy z tego mydło, tego również nie miałyśmy. Był to olej z ryb oraz Seifenstein (środek chemiczny który ktoś zostawił) i z tego składało się mydło.
Moja matka dostała rozkaz szycia mundurów dla oficerów, mi kazano pracować w kuchni. W Trzebieży stacjonowało kilka tysięcy Rosjan. Kuchnia była w Persons, w miejscu do którego chodziliśmy do kina.

 Sala Persons (kino) Hindenburgstrasse - obecnie ul. Kościuszki 

 Na sali żołnierze jedli, my - 5 kobiet obierałyśmy ziemniaki od 6 rano do 21 wieczorem w małym budynku, w którym dawniej była pralnia. Posiłki które jedli żołnierze składały się z kapuśniaku z kaszą. Był kucharz z Estonii blondyn, który bardzo nas lubił i był dla nas miły. Żołnierze dostawali również chleb, którego my nie dostawałyśmy, ale miałyśmy zupę. Matka dostawała 1 bochenek chleba na tydzień. Więc znowu przetrwałyśmy.
Później, jednego dnia  niedaleko od nas usłyszałyśmy straszny hałas. Osoba krzyczała i waliła w drzwi. To był mój ojciec, był uwięziony w pralni. Miał możliwość ucieczki i ukrycia się w lesie, ale został złapany i przewieziony do  więzienia w Stettin-Messenthin ( (Mściecino - SS Sonderlager Politz bei Stettin Ausenkommando Stutthof).

I mój ojciec, oczywiście zasługiwał na karę, i doczekał swojego wielkiego momentu. Podziemna kopalnia złota, Krasnajarsk, Syberia, 26 lat. Nigdy go więcej nie widziałam. Ale korespondowaliśmy ze sobą. Przeprowadził się do Lwowa, zmarł w wieku 83 lat.

Krótki czas później ludzie z Trzebieży powiedzieli do mojej matki, "Możesz się ponownie wprowadzić do swojego domu".
I takie właśnie jest życie. Moja matka została wyrzucona ze swej posiadłości, na którą pracowała 16 lat, a teraz mój ojciec stracił również wszystko po drodze na Syberie. Tak przy okazji wspomnę, że wdowa po niemieckim żołnierzu, z którą żył mój ojciec, urodziła córkę. Raz jeszcze wróciła zabrała resztę, później odeszła na dobre. Wprowadziłyśmy się ponownie do pustego domu.

Wszędzie było głośno o tym, że wszyscy Niemcy będą musieli odejść, ponieważ Trzebież będzie teraz polska. Także mówiono o tym, że młodzież będzie deportowana na Syberię. Dla nas, z tego co pamiętam rozkaz opuszczenia Trzebieży, przybył tego samego dnia, w którym barka opuściła port. Żadnych przygotowań. Może inne osoby miały inne informacje.

W porcie stała olbrzymia barka. Ludzie taskali swoje bagaże do portu i wchodzili na węższy pokład. Po obydwu stronach stali polscy żołnierze, którzy co jakiś czas brali bagaże od ludzi i wyrzucali je do wody. Matka wsadziła mnie na tą barkę, abym popłynęła do Niemiec. Miała kuzyna w Ueckermuende, i do niego miałam jechać. Ona została w tyle. Powiedziała, od kiedy jesteśmy na zachodniej stronie Odry, minie krótki czas, i wszystko wróci do normy. Układ był na temat granic wzdłuż Odry i Nysy.

Nie znam daty, kiedy moja matka opuściła Trzebież. Została by dłużej, ponieważ pracowała dla polskiego lekarza, który ze swoją dziewczyną mieszkał w domu Maylahn (obecnie sklep "Łukasz"), sklepie spożywczym na przeciwko naszej szkoły.
Sprzątała i gotowała dla nich. Ale usłyszała, że ja planowałam powrócić do Trzebieży z Ueckermuende, a ona tego nie chciała, nie było komunikacji, wiec zdecydowała się opuścić Trzebież. Były osoby które przekraczały granicę na czarno. Za pieniądze można było zatrudnić tych przewodników i przejść z powrotem do Trzebieży. Może mieli układy z celnikami, albo znali niestrzeżone tereny ?

Więc została jeszcze około 6 miesięcy, kiedy ona z jeszcze jedną kobietą opuściły ten teren czołgając się przez bagno do Ueckermunde. Nie mam pojęcia gdzie to bagno mogło być, ale tam nie było patroli przygranicznych. Obraz Trzebieży, gdy ją opuszczała był straszny. Rolnicy musieli pootwierać drzwi od swoich stodół i chlewów, odwiązać zwierzęta, aby mogły się wydostać. Teraz zwierzęta, konie, krowy, i inne wybiegły na ulice. Jeden koń i jeden pies chodziły za moją matkom, więc zabrała je do domu. Możesz sobie wyobrazić, koń i pies w twoim salonie ? Na drodze rosła koniczyna, mówiła, że czegoś takiego jeszcze nie widziała. W momencie kiedy odeszła nie było jeszcze wielu Polaków. Później już nigdy nie wróciła do Trzebieży. Nie miałam nic przeciwko temu, z tym miejscem wiązały się same złe doświadczenia.

Barka była całkowicie przetłoczona ludźmi i ich dobytkiem. To była ostatnia barka wypływająca z Trzebieży. Niektóre osoby miały okazję opuścić Trzebież łodziami rybackimi już dawno temu. Historia jachtu "Admiral von Trotha"   była taka, że był on wypełniony ludźmi uciekającymi na zachód przed końcem wojny, tak mi się wydaje. Moja matka miała przyjaciółkę, która właśnie na jachcie Trotha miała wypłynąć. Nigdy nie wiedziałam co się stało ze statkiem lub z ludźmi z niego dopóki nie przeczytałam artykułu w gazecie w którym było napisane, że osiadł w Barth. Najwidoczniej, nie udało mu się dotrzeć na zachód. Inne wielkie łodzie były zatopione na Bałtyku, wszyscy ludzie podróżujący na nich utonęli. Tak przy okazji, gdy wszyscy się już osiedlili próbowałam znaleźć swoje dawne szkolne wychowawczynie, była rejestracja w Luebeck, ale wielu z nich nie mogłam znaleźć. Kila z nich nie żyło i o tym akurat wiedziałam. Starsza Pani która mieszkała w naszym domu, Pani Kloss, gdy wróciliśmy z Wurstow, już jej tam nie było. Nikt nic o niej nie wiedział.

A więc, barka opuściła port późnym sierpniem pod wieczór. Przepłynęła swoją trasę wzdłuż lewego brzegu wody, nie po środku portu, ponieważ kapitan nie chciał abyśmy zostali odkryci. Czasami, jeśli zdawało mu się że słyszy odgłos silników, zatrzymywaliśmy się po stronie wyższej wody i po prostu staliśmy w bezruchu. Rano dopłynęliśmy do Ueckermunde. Tam poszłam do kuzyna mojej mamy. Rodzina miała kilka zwierząt hodowlanych, kawałek ziemi i ogród. Byłam powitana jako że byłam potrzebna do pomocy przy żniwach. Ale gdy żniwa się skończyły, zostałam wysłana do mojego dziadka w Angermuende ponownie.

DDR

Dziadek właśnie się ożenił ponownie, i nowa żona nie była zbyt szczęśliwa z tego że miałam się do nich wprowadzić. Wiec poszłam do ratusza i znalazłam pracę jako pokojówka dla nauczycielki i jej starszej matki. Miałam właśnie 14 lat. Miałam łóżko więc miałam gdzie spać, i robiłam wszystko co zostało mi powiedziane, ale jeśli chodzi o jedzenie, to one również nie miały go za dużo. Pamiętam jak kradłam kromkę chleba, musiałam go ułożyć tak aby one nic nie zauważyły, że coś ukradłam. Wynajmowali pokój młodemu chłopakowi, więc musiałam sprzątać pokoje, rozpalać ogień w salonie i wykonywać inne zadania. Byłam już tutaj przez długi czas, ani słowa od matki z Trzebieży. Oczywiście nie było ani poczty, ani telefonów, ani e-mali !

Przywieźli właśnie dostawę buraków cukrowych aby zrobić syrop. Ja byłam w pralni, wyciskając sok z buraków cukrowych. Aby było jasno po prostu zostawiłam uchylone drzwi. Nagle zrobiło się ciemno. Spojrzałam zdziwiona na drzwi, a tam stała moja mama ! W końcu opuściła Trzebież, tak jak już pisałam, razem z inną kobietom, załatwiły sobie drewnianą drabinę i czołgając się przez bagna, udało im się dotrzeć do Niemiec po stronie DDR. Z Ueckermunde, do mojego dziadka, do mojego nowego miejsca pracy, tam byłyśmy, znów połączone ! Pierwszym jej życzeniem było to abym znowu poszła do szkoły, więc podróżowałyśmy z powrotem do Ueckermunde, tam była szkoła średnia, do której uczęszczałam do momentu w którym ją skończyłam i później poszłam do gimnazjum w Pasewalku.